Jak podaje Muzuem Ziemi Kozielskiej początki muzealnictwa na ziemi opolskiej sięgają przełomu XIX i XX wieku, kiedy Śląsk znajdował się w granicach państwa pruskiego. Z czasem coraz popularniejsze stawały się lokalne placówki określane jako Heimatmuseum. Ich twórcami byli często miejscowi nauczyciele i regionaliści. Tak było również w Koźlu.
Za ojca kozielskiego muzealnictwa uznawany jest Hans Alexander. Urodził się 20 lutego 1885 roku w Bycinie, a zmarł 5 listopada 1959 roku w Bad Löhne-Gohfeld. Zawodowo związany był ze szkołami w Radoszowach, Pokrzywnicy i Koźlu. W młodości przez krótki czas odbywał służbę wojskową w Koźlu, a podczas I wojny światowej ponownie został powołany do wojska. W latach 20. XX wieku Alexander zdecydował się stworzyć muzeum poświęcone historii Koźla i okolic. Rozpoczął wówczas systematyczne gromadzenie pamiątek, a jednocześnie prowadził intensywną działalność badawczą. Jej efektem były liczne artykuły dotyczące lokalnej historii oraz większe publikacje. Wśród nich znalazła się wydana w 1936 roku książka „Friedrich der Große und Cosel”, poświęcona Fryderykowi Wielkiemu i Koźlu.
Początkowo zgromadzone eksponaty Hans Alexander prezentował we własnym mieszkaniu. Później część kolekcji trafiła do budynku Fundacji Ringa, a następnie do pomieszczeń urzędu finansowego. Niektóre przedmioty nadal przechowywał jednak w swoim domu. Przełom nastąpił w 1932 roku. Władze miasta zgodziły się wówczas na utworzenie Heimatmuseum w czterech pomieszczeniach przy nowo wybudowanej sali sportowej przy obecnej ulicy Bohaterów Westerplatte.
Z zachowanej literatury niemieckojęzycznej wynika, że zbiory lokalnego Heimatmuseum były niezwykle różnorodne. Znajdowała się tam między innymi makieta przedstawiająca ówczesne Koźle, portrety komendantów twierdzy, ordery, wojskowe sztandary i flagi. W kolekcji zgromadzono również liczne dokumenty, w tym dokumenty cechowe, obrazy przedstawiające miasto, elementy ubioru oraz przedmioty związane z codziennym życiem mieszkańców i handlem. Prezentowano także twórczość lokalnej społeczności, publikacje oraz portrety ważnych osób związanych z miastem. Znaczną część zbiorów stanowiły militaria. Placówka posiadała eksponaty pochodzące z okresu od XIV do XVIII wieku, pamiątki związane z I wojną światową, a także armatę datowaną na przełom 1806 i 1807 roku, czyli okres oblężenia twierdzy przez wojska napoleońskie.
Muzeum Hansa Alexandra nie przetrwało II wojny światowej. Według przypuszczeń jego twórca pod koniec konfliktu zdecydował się zdemontować ekspozycję i ukryć eksponaty, prawdopodobnie w obawie przed ich zniszczeniem lub grabieżą. To, co wydarzyło się później, do dziś nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Według części przekazów zbiory mieli przejąć Rosjanie. Inne źródła wskazują, że eksponaty zostały ukryte w różnych miejscowościach dzisiejszego powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, a następnie uległy rozproszeniu i zaginęły. Sam Hans Alexander w 1946 roku został wysiedlony do Niemiec. Mimo wyjazdu nie przestał interesować się historią Koźla. Swoimi późniejszymi zbiorami wzbogacił lokalne archiwum i muzeum w Melbergen.
Z bogatej przedwojennej kolekcji w obecnych zbiorach Muzeum Ziemi Kozielskiej znajduje się zaledwie kilka eksponatów pochodzących z kolekcji Hansa Alexandra. Pozostałe przedmioty nadal mogą jednak gdzieś istnieć. Być może na terenie Kędzierzyna-Koźla i okolic wciąż znajdują się przedmioty, które przed niemal stu laty można było oglądać w pierwszym kozielskim muzeum. Ich odnalezienie byłoby nie tylko rozwiązaniem jednej z lokalnych historycznych zagadek, ale również odzyskaniem fragmentu utraconego dziedzictwa miasta. Pracownicy placówki apelują, aby osoby posiadające informacje, które mogłyby pomóc w odtworzeniu losów kolekcji Hansa Alexandra, skontaktowały się z muzeum: https://muzeumkozle.pl/
Napisz komentarz
Komentarze