Zdarzały i zdarzają się przypadki, że osoby, które otrzymywały mieszkanie, już po kilku miesiącach zalegały z płatnościami, trafiając na listę dłużników. Oczywiście nie można z góry zakładać, że lokatorzy nie będą płacić czynszów oraz za media, ale nie sposób uniknąć takich przypadków.
Wobec dłużników wszczynane jest postępowanie eksmisyjne z danego lokalu, tymczasem sąd nakazuje gminie, ażeby takim lokatorom zapewniła kolejne mieszkanie. W wielu przypadkach próby wyegzekwowania należności przez komorników są bezskuteczne. Dłużnicy mogą odpracować zaległości czynszowe. Jednak odsetek osób chętnych do udziału w takim programie jest znikomy.
Eksmitowanie nawet permanentnych dłużników to nie lada sztuka. Wszystko przez przepisy chroniące najemców lokali komunalnych, którzy zalegają z opłatami czynszowymi. Bolączką systemu egzekucyjnego jest jego nieskuteczność. Możliwości prawne i faktyczne, jakie ma dłużnik chcący uniknąć płacenia długów, są spore.
Przykładowo na koniec grudnia 2021 roku kwota zadłużenia ze strony najemców lokali podległych Miejskiemu Zarządowi Budynków Komunalnych w Kędzierzynie-Koźlu osiągnęła 24,754 mln zł. W tamtym czasie liczba najemców, którzy uiszczali czynsz wraz z opłatami niezależnymi (media), dotyczyła 915 lokali mieszkalnych. Natomiast w przypadku aż 1139 lokali (w tym 512 bez tytułu prawnego) najemcy nie płacili za czynsz oraz media.
Zaległości w opłatach od miesiąca do trzech dotyczyły wtedy 619 lokali, zaległości wynoszące od 3 do 6 miesięcy - 117 lokali, a zaległości powyżej 6 miesięcy - 337 mieszkań. W przypadku najemców 76 lokali mieszkalnych MZBK podjęło kroki związane z rozwiązaniem umowy najmu; w odniesieniu do 77 mieszkań wszczęło postępowania sądowe o eksmisję, a w przypadku 162 lokali postępowania sądowe o zapłatę.
Na koniec 2021 roku kwota zadłużenia wobec MZBK wzrosła (w porównaniu z końcem 2020 roku) o około 200 tys. zł. Ten relatywnie niewielki przyrost w skali całego miasta mógł nieco dziwić, ponieważ przeszło połowa mieszkańców gminnych lokali nie płaciła za mieszkanie!
Był to m.in. efekt współdziałania MZBK z MOPS-em, który wpłacał na poczet zaległości czynszowych zasiłki celowe, a także współpracy z komornikiem. Ponadto niektórzy lokatorzy w różnych formach odpracowywali te długi, bądź też zaczęli wreszcie spłacać zaległości czynszowe. Rekordzistą był w tamtym czasie lokator, który nie uiszczał czynszu od… kilkunastu lat i to właśnie on mógł „pochwalić się” najwyższym zadłużeniem, sięgającym na jednym lokalu aż 221 tys. zł. Miesięczny czynsz wynosił w jego przypadku 1700 zł.
Niestety, gmina nie narzeka na nadmiar pomieszczeń tymczasowych czy lokali socjalnych, co oznacza, że w praktyce nie sposób wyeksmitować wszystkich dłużników. W połowie 2022 roku łączna liczba wyroków o eksmisję wynosiła 276, a gmina wszystkich lokali (pustostanów) miała do dyspozycji 250, przy czym większa część z nich wymagała przeprowadzenia prac remontowych. Zatem w praktyce takich lokali socjalnych, które można zasiedlić od ręki, było raptem kilkadziesiąt. Rocznie MZBK remontowało od 20 do 45 lokali socjalnych. Jednak w międzyczasie pojawiali się kolejni lokatorzy, których trzeba było eksmitować, i w tym momencie to błędne koło się zamykało.
Zadłużenie lokali mieszkalnych w latach 2023-2025 utrzymywało się na zbliżonym poziomie, choć z zauważalną tendencją malejącą. Na dzień 31.12.2023 r. wynosiło ono 23 572 971,70 zł, na 31.12.2024 r. - 22 378 680,29 zł, natomiast na 31.12.2025 r. - 20 785 260,20 zł.
W ramach wdrożonego programu ułatwienia spłaty zadłużenia w formie odpracowania osobom będącym w trudnej sytuacji życiowej zaległości czynszowe w latach 2023-2025 uległy zmniejszeniu o łączną kwotę 314 188,40 zł. Odpracowanie w 2023 roku wyniosło 130 967 zł (39 osób odpracowujących), w 2024 roku - 73 047 zł (27 osób odpracowujących), natomiast w 2025 roku - 110 174,40 zł (22 osoby odpracowujące).
W latach 2023-2025 zostały również udzielone ulgi (zawarte ugody) w spłacie zaległości. W 2023 roku udzielono 99 ulg na łączną kwotę 588 210,56 zł, w 2024 roku - 105 ulg na kwotę 816 567,19 zł, natomiast w 2025 roku - 103 ulgi na kwotę 614 804,72 zł.
Najemcy (oraz osoby zajmujące lokale mieszkalne bez tytułu prawnego) mają obowiązek uiszczać z tego tytułu opłaty, jak również płacić za dostawy mediów. Na 31.12.2023 roku ogólna liczba osób nieopłacających powyższych należności wynosiła 867; z czego osób z zaległościami do 3 miesięcy było 536, osób z zaległościami do 6 miesięcy - 78, natomiast z zaległościami powyżej 6 miesięcy - 253.
Na 31.12.2024 roku ogólna liczba osób nieopłacających wspomnianych należności wynosiła 729, z czego osób z zaległościami do 3 miesięcy było 440, osób z zaległościami do 6 miesięcy - 58, natomiast z zaległościami powyżej 6 miesięcy - 231.
Z kolei na 31.12.2025 roku ogólna liczba dłużników wynosiła 745; z czego z zaległościami do 3 miesięcy były 532 osoby, z zaległościami do 6 miesięcy - 65 osób, natomiast z zaległościami powyżej 6 miesięcy - 148. Na dane za 2026 rok będziemy musieli poczekać jeszcze kilka miesięcy.
